دانش سیاست و روابط بین الملل

- تقويت برنامه‌ريزي دراز مدت

- متمركز نمودن كمك‌هاي اتحاديه اروپا در سه حوزه پراهميت: پيشبرد توسعه پايدار، تشويق ابتكارات حكومتداري خوب و تقويت حكومت قانون، حمايت از اصلاحات اقتصادي و اجتماعي در جهت تقويت يكپارچگي اجتماعي چين و نيز مبارزه با فقر و تقويت حقوق برابر زن و مرد.[19]

به بياني شفاف‌تر، اتحاديه اروپا با اتخاذ اين استراتژي در پي آن است تا با حمايت از روند اصلاحات، نهايتاً با تبديل جامعه چيني به جامعه‌اي مبتني بر مناسبات سرمايه‌داري و كاهش تضادهاي اين كشور با اتحاديه، همچنان آن را به مثابه فرصتي براي خود نگاه دارد، زيرا چين در وضعيت كنوني شريك آساني براي آن به شمار نمي‌آيد.

از منظر اتحاديه اروپا چين كشوري است كه به وسيله اشخاص (دفتر سياسي حزب كمونيست) و نه بر مبناي قانون اداره مي‌شود و وضعيت حقوق بشر نيز در آن نگران كننده است. از سويي اقتصاد اين كشور نيز به طور كامل بر مبناي ساز و كارهاي اقتصاد بازار عمل نمي‌كند. اختلافاتي كه هر از گاهي به طور جدي ميان طرفين بر سر پوشاك به وجود مي‌آيد نمادي از همين موضوع است، زيرا اتحاديه معتقد است چيني‌ها با دادن يارانه به صنايع خود، عملاً قواعد رقابتي را زير پا مي‌گذارند. به همين لحاظ است كه اتحاديه اروپا به رغم پي‌ريزي مشاركت استراتژيك با چين، كه از عالي‌ترين سطوح در روابط دو جانبه به شمار مي‌آيد و با وجود اصرار چيني‌ها، هنوز نه تحريم تسليحاتي اين كشور را لغو كرده است ونه آن را به عنوان اقتصاد و بازار آزاد كامل در سازمان تجارت جهاني به رسميت شناخته است.[20]

در سطح كلان نيز اثرات ظهور چين براي اتحاديه اروپا سؤال برانگيز است. اينكه ظهور چين چه اثراتي بر نظم منطقه‌اي و بين‌المللي بر جاي خواهد گذاشت؟ و اينكه آيا شرق آسيا تحت رهبري احتمالي چين به عنوان شريكي جهاني براي اتحاديه اروپا در جهت نيل به «چندجانبه‌گرايي مؤثر» عمل خواهد كرد؟ اينها سؤالاتي است كه هنوز اتحاديه اروپا براي آنها پاسخ روشني نيافته است.[21] با اين وجود در مجموع مي‌توان گفت كه سياست كنوني اتحاديه اروپا در قبال چين «گسترش اتصالات» آن با جامعه بين‌المللي است، به نحوي كه با پذيرش مسئوليت در قبال نظم بين‌المللي، در نهايت در راستاي چندجانبه‌گرايي مؤثر عمل كند.

ب – نگاه چين به اتحاديه اروپا

اتحاديه اروپا يكي از معدود بازيگراني است كه چيني‌ها پيرامون روابطشان با آن، اقدام به تدوين و انتشار «سند سياستگذاري»* كرده‌اند و اين نشان از اهميت والاي اين اتحاديه نزد نخبگان سياستگذار چيني دارد، زيرا اين اتحاديه با برخورداري از موقعيت يك قدرت بزرگ در عرصه بين‌المللي، مي‌تواند نقش مؤثري در «تداوم توسعه اقتصادي» و نيل به «نظمي نوين در عرصه سياست بين‌الملل» (چندجانبه‌گرايي و چند قطبي‌گرايي) به عنوان مركز نقل اهداف چيني‌ها در دو عرصه داخلي و بين‌المللي، بر عهده گيرد. شاهد اين مدعا از منظر چيني‌ها، برخورداري اين اتحاديه از سهمي بيش از 25% اقتصاد جهاني، 35% تجارت جهاني و نيز توليد ناخالص داخلي بيش از 10 تريليون دلار، جمعيتي بالغ بر 450 ميليون نفر و مساحتي برابر چهار ميليون كيلومتر مربع است. به علاوه چيني‌ها معتقدند كه ميان آنها و اتحاديه اروپا اختلافات اساسي وجود ندارد و روابط فيمابين به رغم پاره‌اي از مسائل، همواره رو به پيشرفت بوده است.

البته آنان منكر اختلافات نيستند و اشاره مي‌كنند كه با توجه به تفاوت پيشينه تاريخي، فرهنگي، نظام سياسي و سطح توسعه اقتصادي، طرفين در مورد برخي مسائل ديدگاه‌هاي متفاوتي دارند، اما نكته اساسي آن است كه اشتراكات ميان طرفين بر اختلافات غلبه دارد.[22] از منظر چيني‌ها، هر دو طرف خواهان پيشبردچندجانبه‌گرايي و تقويت نقش سازمان ملل متحد در عرصه سياست بين‌الملل هستند، هر دو به پيشبرد توسعه پايدار و محور فقر التزام دارند. در عرصه اقتصادي نيز همكاري‌هاي دوجانبه گسترده‌ است به نحوي كه اتحاديه اروپا از سال 2004 تاكنون عنوان بزرگترين شريك تجاري چين را به خود اختصاص داده است.

اتحاديه اروپا داراي اقتصادي توسعه يافته، تكنولوژي پيشرفته و منابع مالي قوي است و چين نيز از اقتصادي با رشد سريع، بازار گسترده و نيروي كار فراوان برخوردار است، در نتيجه اين دو مي‌توانند به عنوان مكمل يكديگر عمل كنند.[23] بر مبناي چنين دركي از روابط دو جانبه، چيني‌ها در سند سياستگذاري كه راجع به اتحاديه اروپا منتشر كرده‌اند، اهداف سياست خارجي خود در قبال اين اتحاديه را به صورت زير دسته‌بندي نموده‌اند:

1- تقويت چندجانبه‌گرايي مؤثر

چيني‌ها به طور جدي در پي آن هستند تا با تقويت نقش سازمان‌هاي بين‌المللي، به ويژه سازمان ملل متحده، چند جانبه‌گرايي را در عرصه سياست بين‌المل رونق بخشند. آنان در اين مسير اتحاديه اروپا را همراه خود مي‌ببينند. بر اين مبنا يكي از اهداف سياست خارجي خود در قبال اين اتحاديه را همكاري با آن در جهت تقويت «اقتدار سازمان ملل متحد» در عرصه بين‌المللي تعريف كرده‌اند.

2- تقويت «صلح وتوسعه»

چيني‌ها پيشبرد «صلح و توسعه» را مبناي رفتار سياست خارجي خود در وضعيت كنوني قرار داده‌اند، زيرا اولويت اول منافع ملي خود را در تداوم توسعه اقتصادي مي‌بينند. همكاري با اتحاديه اروپا به عنوان قدرتي بزرگ در پيشبرد توسعه و نيز صلح، براي آنان اهميت اساسي دارد.

3- گسترش فرآيند همكاري آسيا و اروپا

چيني‌ها در تلاشند روابط خود با اتحاديه اروپا را به عنوان نقطه اصلي اتصال اروپا و آسيا مطرح سازند. در اين جهت آنان با حضور جدي در اجلاس آسيا – اروپا* در پي آنند تا با مطرح كردن آن به عنوان مدلي از همكاري‌هاي بين‌قاره‌اي، در نهايت از آن به عنوان چارچوبي در جهت نيل به نظمي نوين در عرصه سياست و اقتصاد بين‌الملل بهره گيرند.

4- همكاري دراز مدت و با ثبات در روابط دو جانبه تا رسيدن به وضعيت «مشاركت كامل» در روابط فيما بين.

چيني‌ها (برمبناي سند سياتگذاري) معتقد به توسعه همه جانبه روابط با اتحاديه اروپا بر مبناي اصول احترام متقابل، اعتماد متقابل و پيشبرد منافع مشترك در عين تفاوت ديدگاه‌ها هستند. در اين راستا، چيني‌ها وفاداري اتحاديه اروپا به «سياست چين واحد» را مبناي تداوم و گسترش همكاري‌هاي طرفين مي‌دانند.

5- لغو تحريم تسليحاتي و به رسميت شناختن چين به عنوان اقتصاد بازار كامل[24]

چيني‌ها تحريم تسليحاتي اتحاديه راوپا و نيز نپذيرفتن وضعيت «اقتصاد بازار كامل» در قبال آنها را به عنوان مانع در راه توسعه همه‌جانبه همكاري‌ها مي‌دانند. آنها تجديدنظر پيرامون اين دو موضوع را به عنوان خواست‌هاي اصلي خود در هفتمين اجلاس سران اتحاديه اروپا و چين كه در هشتم دسامبر 2004 برگزار شد، مطرح كردند، اما اين درخواست‌ها هنوز از سوي اتحاديه اروپا مورد اجابت قرار نگرفته است، علي‌رغم اينكه در اجلاس هشتم سران در دسامبر 2005 نيز بر آن تأكيد شده است.

در مجموع مي‌توان گفت كه چيني‌ها و اروپايي‌ها آنگونه كه از نگاهشان به يكديگر برمي‌آيد در وضعيت كنوني روابط خود را در قالب بازي «برد – برد» پيش مي‌برند.

تداوم اين روند تا آينده‌اي نزديك نيز دور از انتظار نيست، اعلاميه مشترك هشتمين اجلاس سران دو طرف كه در پنجم سپتامبر 2005 در بيجينگ برگزارشد شاهدي بر اين مدعاست.[25]

در اين اعلاميه مشترك، طرفين ضمن تأكيد بر مشاركت استراتژيك به عنوان قالب روابط، خواستار پيگيري توافقات در جهت نيل به مشاركت كامل* در روابط دو جانبه شده‌اند.

چين و روسيه

روابط چين و روسيه در وضعيت فعلي بنابرآنچه طرفين بارها اعلام كرده‌اند در قالب «مشاركت استراتژيك» قرار دارد، كه مرحله‌اي عالي در روابط دو جانبه به شمار مي‌آيد. اشتراك در نگاه دو كشور به نظم بين‌المللي و منطقه‌اي، فقدان اختلافات، تعارضات و رقابت‌هاي مهم در روابط دو جانبه و برخورداري از منافع مهم مشترك، باعث شده تا طرفين به گسترش و تعميق هر چه بيشتر روابط بپرازند وآن را در قالب مشاركت استراتژيك قرار دهند. برخلاف روابط چين و اتحاديه اروپا كه مؤلفه اقتصادر در آن نقش پراهميتي دارد، روابط چين و روسيه عمدتاً متأثر از مسائل امنيتي و سياسي است. شاهد اين مدعا حجم تجارت ميان چين با روسيه در قياس روابط تجاري آن اتحاديه اروپاست. حجم تجارت دو جانبه چين و روسيه اندكي بيش از 30 ميليارد دلار است. در حالي كه حجم تجارت چين واتحاديه اروپا به بيش از 200 ميليارد دلار مي‌رسد.[26] به بيان ديگر اشتراك در تهديدات پيش رو از يك سو و همپوشي در تمنيات بين‌المللي در سطوح منطقه‌اي و كلان، از ديگر سو متغيرهاي اصلي شكل‌دهي به روابط دو كشور هستند.

چين و روسيه نظم تك قطبي موجود را تهديدي عليه منافع وامنيت ملي خود مي‌دانند و تلاش دارند نظم بين‌المللي را به سوي چند قطبي سوق دهند. در سطح منطقه‌اي آنان حضور ايالات متحده در آسياي مركزي و نيز گسترش ناتو به شرق را به مثابه تهديد مي‌نگرند و براي مقابله با اين تهديدات در حال شكل‌دهي به موازنه‌اي نرم در مقابل غرب در اين منطقه هستند.

در سطح منطقه‌اي سازمان همكاري شانگهاي (SCO) نماد اصلي مشاركت استراتژيك دو كشور به شمار مي‌آيد. در واقع دو كشور به عنوان پايه‌هاي اصلي شكل‌دهي و پيشبرد اين سازمان برآنند تا از آن به عنوان ابزاري جهت پي‌ريزي نظم منطقه‌اي مطلوب خود بهره گيرند، نظمي كه پيرامون چارچوب آن واجد اشتراكات مهمي هستند. در سطح جهاني نيز شوراي امنيت سازمان ملل، شوراي حكام آژانس بين‌المللي انرژي اتمي و بسياري از نهادهاي ديگر، صحنه مشاركت استراتژيك دو كشور به شمار مي‌آيند. مواضع مشترك دو كشور پيرامون مسأله عراق، مسأله هسته‌اي كره شمالي و ايران و بسياري مسائل ديگر شاهدي بر اين مدعاست. به علاوه روسيه بزرگترين تأمين كننده تسليحات مورد نياز چين به شمار مي‌آيد، تسليحاتي كه اهميتي فراوان براي چين دارد، زيرا از يك سو اين كشور مورد تحريم تسليحات غربي‌ها (آمريكا و اروپا) قرار دارد و از سوي ديگر افزايش قدرت نظامي و ايجاد توازن ميان ابعاد مختلف قدرت را به عنوان اولويتي اصلي در دستور كار امنيت ملي خود قرار داده است. اهميت افزايش قدرت نظامي نزد چيني‌ها هنگامي روشن‌تر مي‌گردد كه توجه داشته باشيم در كتاب سفيد دفاع ملي چين كه در سال 2004 منتشر شد، افزايش شكاف نظامي ميان كشور كه به واسطه انقلاب در امور نظامي ايجاد شده است. يكي از تهديدات اساسي چهارگانه عليه امنيت ملي اين كشور به شمار آمده است و بر از بين بردن اين شكاف تأكيد شده است.[27]

چين و ژاپن

برخلاف روابط چين و روسيه كه در دوران پس از جنگ سرد و به خصوص از آغاز هزاره جديد پيوسته رو به گسترش و تعميق بوده است، روابط چين – ژاپن پيوسته رو به سرد شدن رفته است. تركيبي از تجربه تاريخي، رقابت استراتژيك، اختلافات مرزي و اصرار طرفين بر مواضع خود، موجبات مسدود شدن هر چه بيشتر روابط اين دو قدرت بزرگ را فراهم آورده است.

دوره سيطره ژاپن بر آسياي شرقي، خاطرات تلخي براي ملل اين منطقه، به ويژه چيني‌ها بر جاي گذارده است. خشونت ژاپني‌ها در دوران اشغال چين توسط اين كشور، تجربه تاريخي را به عنوان عاملي در سردي روابط دو جانبه مطرح ساخته است. بسياري از تحليلگران، ژاپن را در اين دوران «امپراطوري وحشي» لقب داده‌اند كه نشان از برخورد خشن آن با ملل تحت سيطره دارد.[28]

تجربه تاريخي به عنوان عاملي دردسر ساز در روابط دو جانبه، هر از گاهي به ايفاي نقش تخريبي در روابط اين دو مي‌پردازد. تظاهرات ضد ژاپني در شهرهاي عمده چين در سال 2005 و در اعتراض به تحريف كتب درسي تاريخ توسط دولت ژاپن كه با خشونت نيز همراه بود، نمادي از ايفاي اين نقش به شمار مي‌آيد. بازديدهاي مكرر كويزومي نخست‌وزير سابق ژاپن از معبد يا سوكوني نيز در سرد شدن روابط چيني – ژاپني نقش مهمي بر عهده دارد.

به علاوه حوادثي چون ورود زيردريايي چين به آبهاي سرزميني ژاپن در نوامبر 2004 و ديدار تنگ هويي، مقام سابق و استقلال طلب تايوان از ژاپن در دسامبر 2004 نيز به سرد شدن اين روابط ياري رساند. از وجهي ديگر پكن نگران است كه رايزني‌هاي ژاپن و آمريكا در چارچوب ائتلاف افزايش يافته و انگيزه‌هاي بيشتري براي نگراني مشترك اين دو پيرامون قدرت رو به افزايش چين فراهم آورد. تئوري «تهديد چين» در حال حاضر در ژاپن نفوذ قابل توجهي دارد و نيروهاي راستگرا به گونه‌اي روزافزون به آن گرايش مي‌يابند و در نتيجه براي حفاظت از خود در مقابل اين تهديد به سوي ايالات متحده گرايش بيشتري پيدا مي‌كنند. ژاپن همچنين از ايالات متحده به عنوان كانال براي مبادله اطلاعات نظامي با تايوان، استفاده مي‌كند. به علاوه نيروهاي راستگراي ژاپن از تقويت استقلال‌طلبان تايوان براي آسيب رساندن به چين هيچ ابايي ندارند. [29]

از وجهي ديگر فضاي رئاليستي حاكم بر مناسبات كشورها در شمال شرقي آسيا و بالتبع رقابت استراتژيك چين – ژاپن نيز در سردي روابط آنان نقش مهمي بر عهده دارد. رشد سريع مولفه‌هاي اقتصادي و نظامي قدرت چين، ژاپن را دچار نگراني ساخته است، نگراني كه به لحاظ منطق رئاليستي حاكم بر مناسبات فيمابين توجيه‌پذير به نظر مي‌رسد. در چارچوب رئاليسم، معماي امنيت مفهومي آشناست، بر مبناي اين مفهوم، افزايش قدرت يك بازيگر، به طور خودكار تهديدي عليه بازيگر ديگر به شمار مي‌آيد و آن را به مديريت اين تهديد وامي‌دارد. رفتار ژاپن در قبال چين در ساليان اخير، با اين مفهوم قابل تحليل است.

در مجموع مي‌توان گفت كه «مشخصاً از جنگ دوم جهاني به اين سو روابط دو همسايه بزرگ آسياي شرقي، چين و ژاپن همواره پر تنش بوده است. محور اصلي مواضع طرفين در اين دوران از سوي چين آن بوده است كه ژاپن از اذعان به اشتباهات تاريخي‌اش طفره مي‌رود واز سوي ژاپن آن بوده است كه چين در گذشته زندگي مي‌كند و بر سر گذشته‌ها معارضه مي‌كند. اما در پشت سر اينها ترس‌ها و جاه‌طلبي‌هايي براي آينده نيز وجود دارد.

در همان حال كه چين در حال تجربه رشد سريع اقتصادي براي رساندن خود به موقعيت اقتصادي ژاپن است، رقابت بر سر منابع و بازارها ميان آن دو نيز در حال فزوني است. هر دو همسايه مايلند قدرت اقتصادي خود را به نقش‌هاي رهبري كننده در ديپلماسي جهاني پيوند زنند و هر دو در پي آنند كه در توازن قدرت منطقه‌اي كه سريعاً در حال تغيير است، دست بالا را داشته باشند.

در حالي كه گذشته چين را مي‌آزارد به نظر مي‌رسد برعكس براي ژاپن مايه خرسندي است. تنش‌ها بر سر گذشته كه با اضافه شدن يك رشته عوامل در حوزه رقابت‌هاي اقتصادي و استراتژيكي شدت نيز مي‌يابد، يادآور سخن آلكسي دوتوكويل است كه مي‌گفت دولت‌ها هيچگاه از گهواره خود فاصله زيادي نمي‌گيرند. [30]

چين و هند: موازنه نرم

روابط چين با هند به عنوان قدرت‌هاي در حال ظهور و نيز رقيب و همسايه نيز در سال‌هاي اخير واجد تحولات مهمي بوده است كه در ذيل به آن پرداخته خواهد شد.

الف – از گذشته تا حال

گذشته روابط چين و هند را مي‌توان با مسامحه حول محور اختلافات مرزي درك كرد. علي‌رغم اينكه روابط اين دو كشور از زمان استقلال هند تا اواسط دهه 1950 روندي رو به بهبود داشت. از اواخر اين دهه با شدت گرفتن اختلافات، روابط دو كشور متشنج گرديد، كه سرانجام به جنگ ميان آن دو در سال 1962 منتهي شد، و تيره‌ترين مقطع را در تاريخ روابط دو كشور رقم زد. البته نقش دو قطب، به خصوص اتحاد شوروي در سوق دادن دو كشور به سوي جنگ بي‌تأثير نبود. از اين مقطع به بعد تا اواخر دهه نود روابط دو كشور تحت تأثير اختلافات مرزي حل نشده و نيز بدبيني‌ حاصل از جنگ از پويايي خاصي برخوردار نبود. آزمايش هسته‌اي هند در سال 1998 و از آن مهمتر اينكه هند خطر چين و نه پاكستان را علت انجام اين آزمايش‌ها اعلام كرد، سبب شد تا روابط دو كشور بار ديگر بحراني گردد. در پي اين اقدام هند، چين با خروج از برنامه كاري حل اختلافات مرزي دو كشور و ايفاي نقش فعال در صدور قطعنامه 1172 شوراي امنيت (مبني بر محكوميت هند به دليل آزمايش‌هاي هسته‌اي)، واكنش سختي به اين اقدام هند نشان داد، اما اين تنش در روابط فيمابين ديري نپاييد.

يك سال بعد (1999) و در بحبوحه بحران كارگيل، مقامات پاكستاني با سفر به چين خواستار جلب حمايت آنان شدند، اما چيني‌ها با درايت ضمن رد هرگونه حمايت علني از پاكستان، ”راه حل مسالمت‌آميز“ را پيشنهاد كردند. اين اقدام چيني‌ها مورد قدرداني هندي‌ها واقع شد و سرآغازي براي بهبود روابط بين دو كشور گرديد؛ روندي كه با ديدارهاي سران دو كشور تاكنون تداوم يافته است.

شايد بتوان متغير اصلي بهبود روابط اين دو را در وضعيت كنوني ”الزامات اقتصادي“ دانست، زيرا اولويت اول استراتژي كلان دو كشور را در وضعيت فعلي توسعه اقتصادي و رفاه تشكيل مي‌دهد. تداوم توسعه اقتصادي طبيعتاً نيازمند ثبات در روابط خارجي است. از همين‌رو، دو كشور به طور جدي در پي حل مناقشات مرزي به مثابه مهمترين مانع بر سر راه عادي‌سازي روابط هستند.

شاهد اين مدعا شكل‌گيري يك چارچوب سياسي براي مذاكره در جهت حل اين معضل است. در اين چارچوب، گروه‌هاي كاري طرفين به طور منظم پيرامون اين موضوع به مذاكره مي‌پردازند. ون جيابائو نخست‌وزير چين در سفر اخير خود با امضاي يادداشت تفاهمي با مان‌موهان سينگ، و تأكيد بر تلاش جدي‌تر طرفين، به اين چارچوب قوت بيشتري بخشيد. به علاوه در اين سفر دو كشور با انتشار اعلاميه مشتركي، بر منافع مشترك خود در سطح جهاني و منطقه‌اي و نيز گسترش روابط تأكيد كردند.[31] آنها منافع مشترك مهمي در وضعيت كنوني جهاني دارند كه بهبود در روابطشان را از عقلانيت و الزام برخوردار مي‌سازد. آنها به عنوان كشورهاي در حال توسعه، اشتراك منافع جدي در تلاش براي پي‌ريزي يك نظم اقتصادي عادلانه در عرصه بين‌المللي دارند. حمايت از صنايع داخلي در روند انتقالي به سازمان تجارت جهاني، يكي از اين نمونه‌ها به شمار مي‌آيد. در اين روند طبيعتاً اقتضا مي‌كند كه اين دو كشور به عنوان بزرگترين كشورهاي جنوب همكاري تنگاتنگي با يكديگر داشته باشند.

در سطح كلان نظام بين‌الملل، هند و چين خواهان نظمي چندجانبه‌گرا هستند تا در پرتو آن بتوانند نقش بيشتري در عرصه جهاني برعهده گيرند. از سويي، هند در تلاش براي دستيابي به كرسي شوراي امنيت نيازمند حمايت چين است. اما علي‌رغم بهبود چشمگير مناسبات دو كشور و نيز دارا بودن منافع مشترك، هنوز تا رسيدن به وضعيت عادي راه زيادي باقي مانده است. مهمترين مانع در اين مسير، همان اختلافات حل نشده مرزي است. حل اين اختلافات كه سايه يك جنگ را نيز بر سر دارد، نيازمند به وجود آمدن توافقي در بالاترين سطح تصميم‌سازي سياسي دو كشور است، تصميمي كه بايد با اقناع افكار عمومي طرفين همراه باشد و اين خود تصميم‌گيري را پيچيده‌تر مي‌سازد. به علاوه، روابط دو جانبه از پتانسيل‌هاي ديگري نيز براي بروز اختلاف و مناقشه برخوردار است كه مهمترين آنها عبارتنداز بدگماني متقابل كه تحت تأثير سابقه روابط دو كشور است، روابط ويژه چين – پاكستان از يك سو و روابط استراتژيك هند وايالات متحده از سوي ديگر، امنيت انرژي و مناقشات تجاري نيز مي‌توانند موجب ايجاد تنش در روابط دو طرف گردند. با وجود اين، وضعيت كنوني روابط دو كشور حاكي از آن است كه ”ديپلماسي همگرايي اقتصادي“ باعث شده است تا اشتراكات بر افتراقات برتري پيدا كند.

آينده

شوراي اطلاعات ملي آمريكا اخيراً در گزارشي با عنوان ”شكل‌دهي آينده جهان“ پيش‌بيني كرده است كه قرن بيست و يكم احتمالاً ”قرن آسيايي“ خواهد بود. در اين گزارش بر نقش اساسي هند و چين در شكل‌دهي به آينده جهان با عنوان، موج سوم جهاني شدن تأكيد شده است.[32] در مقاله ديگري در مجله شوراي روابط خارجي آمريکا نيز به ”تغيير كانون‌هاي قدرت و ثروت بين‌المللي“ به سوي آسيا در آينده، با تأكيد بر هند و چين، اشاره شده است. گر چه اين پيش‌بيني‌ها معطوف به ”آينده‌اي نزديك“ نيست،‌اما پايه‌هاي محكمي در واقعيت‌هاي اين قاره، به خصوص چين و هند دارد. اگر بپذيريم كه قدرت مهمترين متغير در چينش بازيگران در عرصه بين‌المللي و به تبع آن تعيين كانون‌هاي قدرت بين‌المللي است، بهره‌مندي اين دو كشور از پتانسيل‌هاي عظيم قدرت از يك سو و توانايي نظام سياسي آنها در فعليت بخشيدن به آن از سوي ديگر، پيش‌بيني‌هاي فوق‌ پيرامون نقش آينده آنها را واقع‌گرايانه جلوه مي‌دهد. برخورداري از 4/2 ميليارد نفر از جمعيت جهان، داشتن اقتصادهايي پويا با نرخ‌هاي رشد 6% و 8% (اين نرخ رشد تا حدي چشمگير است كه از هند به عنوان آزمايشگاه جهان، به دليل قرار گرفتن بخش تحقيق و توسعه بسياري از شركت‌هاي بين‌المللي در اين كشور و از چين به عنوان ”كارخانه جهان“ نام برده مي‌شود) و توان نظامي روبه رشد و داراي قابليت بالا جهت توسعه و ساير پتانسيل‌ها، به اين كشورها توان توليد و انباشت قدرت در سطح جهاني را اعطا مي‌كند. به همين دليل است كه مان موهان سينگ، نخست وزير هند، در سفر اخير نخست‌وزير چين به اين كشور با اشاره به توانايي‌هاي دو طرف گفته است كه چين و هند مي‌توانند نظم جهاني را بازتعريف كنند.[33] بنابراين در تحليل روابط چين وهند در آينده قابل پيش‌بيني بايد به سطح تحليل كلان (نظام بين‌الملل و ساختار آن) ودر آينده نزديك به سطح تحليل منطقه‌اي، ‌توجه نمود. آينده نزديك روابط دو كشور در چارچوب مفهوم ”موازنه نرم“ قابل تبيين است. در اين چارچوب كشورها ترجيح مي‌دهند به جاي موازنه سخت (ايجاد ائتلاف‌هاي ستيزه‌جويانه عليه يكديگر كه عمدتاً چهره‌اي نظامي دارد) با برقراري ائتلاف‌هايي موقت و بر پايه موضوعات مختلف با كشورهاي متفاوت، به تأمين منافع خود و ايجاد موازنه بپردازند. به لحاظ تاريخي، دوره صدارت بيسمارك در آلمان اواخر قرن نوزدهم را مي‌توان نمونه موازنه نرم ميان قدرت‌ها دانست. در اين چارچوب، براي فهم روابط چين و هند در آينده نزديك بايد به سه مثلث هند – آمريكا – چين و هند – پاكستان – چين و هند، روسيه، چين توجه كرد. روابط هند و آمريكا در سال‌هاي اخير همواره رو به بهبود بوده است، تا جايي كه واشنگتن از هند به مثابه متحد استراتژيك خود ياد مي‌كند. يكي از هدف‌هاي گرم شدن روابط بين آمريكا و هند را مي‌توان قدرت روزافزون چين در سال‌هاي اخير دانست. هندي‌ها و آمريكايي‌ها در جهت ايجاد توازن در مقابل قدرت چين در آسيا، منافع مشترك دارند. از طرفي، چيني‌ها با حمايت‌ از پاكستان، سعي دارند تا از آن به عنوان عاملي براي تأثيرگذاري بر هند بهره گيرند. در سطح منطقه‌اي نيز هند با تقويت پيوندها با كشورهاي عضو آسه آن، روسيه و ژاپن، سعي در برقراري توازن اما در شكل نرم آن را دارد.

نویسنده: دکتر محسن شریعتی نیا به نقل از سایت مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام


پي‌نوشت‌ها

* Big Emergening Market

* Weapons of Mass Destruction

* Strategic Dialuge

* Responsible Stakeholder

* Wang Jici

* Building Comprehensive Partnership with China

* Policy Paper

* ASEM

* Full Partnership

1 - Mulu "Sino – U.S. Relations: A Century of Strategic Cooperation and Competition" Jun 22 2004. www.csis.org

2 - Thomas J. Bick ford " U.S. – China Relations – Opportunities, Risks, and the Taiwan Issue" Policy Brief Vol. 10. No. 2

[3] - www.nxoncenter.org 2004/5/15

^{4 -} “The UnitedSlates and China: Facing International Security Crisis" Aug 25, 2003. www.nixoncenter.org

[5] - www.wikipedia.com (2006/2/7)

[6] - www.state.gov (2003/5/11)

7 - Jia Qingguo "Impact of 9.11 on sino – US Relations: April Iminary Assessment" www.Brookings.edu (July 2002).

8 - Ibid p 13.

[9] - www.sc.p.ledaily.com (2006/1/22)

10 - zheng Bijin "China's New Road of Peaceful Rise and China – US Relations" in www.Brookings.edu June 16, 2005.

[11] - www.bilateral.com (2006/6/3)

[12] - www.chinadaily.com (2004/3/25)

13 - Yingma "china's Amrica Problem" Sept 2, 2003

www.Policy.reviw.org

[14] - www.ceip.org (2005/7/3)

15 - David M. Lampton "China Growing Power and influence in Asia: Implication for U.S. Policy" Oct 15, 2005 www.nixoncenter.org

[16] - www.state.gov (2005/3/23)

17 - Aaron L. Friedberg "The Future of U.S. China Relations, is conflict Inevitable? " International Security Vol.39, No. 2 (Fall 2005).

18 - "Chronology of EU – China Relations" 17 Nov, 2004. www.SinoMedia.net

19 - EU Strategy Toward China: Implementation of the 1998 Communication and Future Steps for a more Effective EU Policy" Dec 2, 2003. www.europa.ev.int

20 - David C. Gompert, Francoisgod ment, Evon S. Medeiyos, James C. Mulvenon "China on the Move "Sept 2, 2005. www.rand.org

²¹ - www.China.org (2004/8/2)

[22] - “China Ready to Promote Sino – EU Strategic Partnership: HU www.english.peopledaliy.com , 12 Feb 2005

[23] - Wang Zaibang “The Implications of China Revival for European & Global Governance” 7 Nov 2003, www.europa.cu.int

[24] - “China’s EU Policy PAPER” 2003/1/13 www.fmpre.org.cn

[25] -“Joint Statement” in Oct 10 2005 www.europa.eu.int

[26] - www.bilateral.com (2006/1/25)

[27] - www.china.org (2004/8/2)

[28] - www.ciis.org.cn (2005/7/8)

[29] - Wang Jisi “China Search Stability with America” Foreign Affairs, September/ October 2005.

30- سيدجواد طاهايي، تعارضات و رقابت‌هاي چين و ژاپن، گزارش تحليلي مركز تحقيقات استراتژيك، شماره صد و هفت، ص 2.

[31] - www.indiadaily.ocm (2005/8/3)

[32] - www.dni.gov (2004/9/4)

[33] - www.p.reignaffairs.org (2006/10/22)