دانش سیاست و روابط بین الملل

نویسنده: گیلبرت آچکار

 امکان و احتمال

در تئوری بازیها، مبتنی بر بررسی احتمالات، اساسی ترین مسأله، بررسی امکانات است: اگر موضوعی «امکان» داشت،پس «احتمال» هم خواهد داشت؛تا چیزی امکان نداشته باشد، احتمال وقوع آن غیرممکن است.آنجا که سیاست،عرصه ممکنات است، استراتژی عرصه تنظیم احتمالات مبتنی بر ممکنات خواهد بود.رکن اساسی در بررسی احتمالات اقدام از سوی طرفین منازعه،«بلوف سنجی» است.بلوف سنجی، از طریق «امکان سنجی» ارزیابی می شود. بلوفهای تکنیکی، تاکتیکی یا استراتژیکی، به سه دسته تقسیم می شوند:

· بلوف سفید: اینکه فرد مشخصی (فرضاً جورج)مدعی است میتواند یکصد متر روی ریل راه آهن قدم بزند بدون اینکه بیفتد. در اینجا هم مدعی (جورج) مشخص است، هم مدعای او امکان پذیر. پس هر دو بخش مسأله شفاف است.

·  بلوف خاکستری:اینکه فردمشخصی(فرضاً همان جورج)مدعی است که میتواند روی آب راه برود بدون اینکه غرق شود.در اینجا،مدعی(جورج)مشخص است،اما مدعای او (راه رفتن روی آب) امکان پذیر نمینماید.لذا یک بخش مسأله مبهم است

در سیاست استراتژیک،یکی ازمهمترین مسایل،تشخیص صحت و سقم بلوف خاکستری است؛زیرا بسیاری از ادعاها در صحنه جهانی، از این جنس اند.

 غلو و بلوف

 نکته اساسی اینست که اگر رژیم آمریکا بداند در اقدام به کاری بطورنسبی موفق خواهد بود، برای عملی ساختن آن،لحظه ای درنگ نخواهد کرد؛ مثال کشور عراق مهم ترین گواه این مسأله است: آنگاه که زمان اقدام علیه عراق رسید،مسأله ای به نام شورای امنیت برای آمریکا و انگلستان وسایر اعضای محور«رژیمهای آنگلوصهیون» موضوعیت نداشت.

 بهانه جویی

1- بهانه تلاش کشورهای منطقه خاورمیانه بویژه ایران برای دستیابی به سلاح هسته ای.

3- بهانه نقض حقوق بشر در خاورمیانه. باید توجه داشت که آمریکا، مجری طرح گوانتانامو، ابوغریب در عراق، شکنجه گاه های هوایی بین قاره ای و ..این اتهام را مبنای بهانه قرار داده است.

 دکترین های تهدید

Old Form = reform

 واژه های فرم (شکل،رخ و ریخت،رفرم(شکیل،ریخت مندسازی مجدد)،و دفرم یا دفرمه (بی ریخت)در نسبت بامفهوم خاورمیانه بزرگ اینگونه چینش میشوندکه آمریکا، شکل و رخ خاورمیانه بزرگ را با معیارهای خود،شکیل و ریختمند میخواهد، حتی اگر از منظر دیگران، به ویژه ساکنان خاورمیانه بزرگ بی ریخت و دفرمه به نظر آید. 

 هرچند محور DDR، خنثی سازی نیروهای چریکی و عناصر «منازعات کم شدت» را بعنوان «تروریست» در «منازعه جهانی با تروریسم» مطمع نظر دارد، اما گام دیگر آن که نادیده گرفته میشود، خلع سلاح ارتشهای کلاسیک کشورهای بزرگ درسطح جهان اسلام است: برای نمونه، هیچگاه ارتش عراق یا افغانستان، در آینده تشکیلات نظامی گسترده و مستقل، و تجهیزات نظامی سنگین مانند موشک بالستیک،بمب افکنهای سنگین، و ناوهای تهاجمی نخواهند داشت. رفرم در خاورمیانه - بخوانید جهان اسلام - در حوزه DDR، بدین معناست که پس از اتمام پروژه رفرم، در سطح جهان اسلام هیچ ارتش کلاسیک مقتدر،و هیچ جنبش چریکی عمده ای وجود نخواهد داشت.

 طبیعی است که هرانتخاباتی که چهره مورد نظر غرب را برصدر ننشاند،مورد تأیید آنها  نیست.در واقع،آنچه آمریکا آنرا دموکراتیزاسیون میخواند،چیزی جز «پورنوکراتیزاسیون در کشورهای منطقه خاورمیانه نیست.

 - دکترین گالیورششم:جیمز بلک ول تلقی گالیوری نومحافظه کاران آمریکارا،که شاگردان لئواشتراوس- هستند را اینگونه تبیین می کند:

ب- دکترین های عملیاتی صحنه

- دکترین هویج و چماق: با طرح محور شرارت ازسوی رییس جمهور آمریکا، دکترین هویج و چماق، همزمان علیه عراق و ایران مطرح شد.مبتنی بر این دکترین،کشور هدف، همچون اسب «وحشی» است که باید «رام» شود. به هنگام گرسنگی اسب وحشی دربند، او را تطمیع نموده و به او «هویج» می دهند. اما با هر بار که آن اسب، بخشی از هویج را می خورد، یک ضربه شلاق یا چماق بر سر او فرود می آید. تکرار این روند تطمیع با هویج و تهدید با چماق، تا زمان «رام» شدن آن اسب ادامه می یابد: تا زمانی که «زین» را بر پشت خود بپذیرد و «سواری» بدهد.

 - دکترین پلیس خوب، پلیس بد: با شکست دکترین هویج و چماق، رویکرد غرب تلطیف شد و لعاب قانون بخود گرفت: یک قانون جهانی وجود دارد که ضابط آن «واحد پلیس جهانی» است که اتفاقاً تمامی اعضای آن کشورهای غربی هستند.

 - دکترین مکانیسم ماشه: با شکست نمایش پلیس خوب،پلیس بد، چهار کشور معارض یعنی آمریکا، انگلستان،فرانسه و آلمان،خط قرمزی را تعیین نموده و مبتنی برآن «مکانیسم ماشه» را تعریف کردند:

 - دکترین شوک و بهت: در اکتبر 2004، آمریکا، انگلستان، فرانسه و آلمان، به دکترین قدیمی شوک و بهت علیه خاورمیانه روی آوردند: وقتی به یک موجود زنده شوک –  به ویژه شوک روانی – وارد شود، آن موجود، دوره ای از بهت را سپری خواهد نمود.

 - دکترین قورباغه ی آب پز: نتیجه انتخابات ریاست جمهوری ایران در جولای 2004 نه تنها شکست دکترین شوک و بهت– بویژه درتحقق انقلاب صورتی– را در پی داشت، بلکه دولت ایران با رویکردی اقتدارگرایانه ظاهر شد.